روز ۲۳ شهریور ۱۴۰۵، آسمان شهر تبریز میزبان یکی از زیباترین و جذاب‌ترین رویدادهای نجومی سال بود؛ اختفای سیاره زهره در پس قرص ماه. این رویداد نادر در روشنایی روز اتفاق می‌افتاد و همین موضوع، چالش و جذابیت رصد آن را دوچندان می‌کرد. جمعی از اعضا و علاقه‌مندان انجمن نجوم آیاز تبریز گِرد هم آمدند تا این پدیده تماشایی را به ثبت برسانند.
محل و ابزارهای رصد
رصد در پارک باغمیشه تبریز و در قالبی اختصاصی (ویژه اعضای انجمن) انجام شد. تیم رصدی از ساعت ۱۲:۴۰ در محل استقرار یافت. با توجه به تابش خورشید و روشنایی روز، یافتن ماه نیازمند دقت بالا بود.
تجهیزات به‌کار رفته:
دوربین دوچشمی Celestron 10×50 (برای موقعیت‌یابی اولیه به کمک نرم‌افزار Stellarium)
تلسکوپ ۱۰ اینچ Orion (مجهز به چشمی ۲۵ میلی‌متر، هولدر عکاسی و گوشی آیفون ۱۳ جهت ثبت تصویر و ویدیو)
تلسکوپ ۱۳۰ میلی‌متری Sky-Watcher (روی مقر GoTo AZ، مجهز به چشمی‌های ۲۵ و ۱۰ میلی‌متر جهت رصد مستقیم)
لحظات کلیدی رویداد
ساعت ۱۲:۴۰ — موقعیت‌یابی: پس از محاسبه ارتفاع و مختصات ماه، ابتدا با دوچشمی و سپس با هر دو تلسکوپ، ماه و سیاره زهره در پهنه آسمان روز شکار شدند.
ساعت ۱۳:۴۴:۰۱— آغاز اختفا (ورود): سیاره زهره از سمت تاریک ماه وارد شد. ناپدید شدن تدریجی قرص درخشان زهره در پشت بخش تاریک ماه، لحظه‌ای فوق‌العاده خاص و هیجان‌انگیز بود که همگی از روی صفحه نمایشگر ثبت تصویر، ناظر آن بودند.
ساعت ۱۳:۵۰ الی ۱۴:۳۰ — گفتگو و تبادل نظر: در فاصله یک‌ساعته‌ای که زهره در پشت ماه پنهان بود، اعضای تیم به گفتگو نشستند. خانم مریم پرتوی‌نژاد (رئیس انجمن نجوم آیاز) از تجربیات گذشته خود، از جمله ثبت پدیده نادر گذر زهره، صحبت کردند و به پرسش‌های علمی حاضران پاسخ دادند.
ساعت ۱۴:۳۳:۰۱ — بازپدیدآیی (خروج): در نهایت در حدود ساعت ۱۴:۴۳ قرص درخشان زهره از لبه روشن ماه بیرون آمد و این رویداد با موفقیت کامل به ثبت رسید.
و همه حاضران از پشت صفحه گوشی در حال رکورد این لحظه رو شاهد بودند و از این پدیده زیبا لذت بردند.
پرسش‌های علمی مطرح‌شده در این رصد
از آنجا که این رویداد برای اکثر حاضران نخستین تجربه رصد اختفای ماه با یک جرم آسمانی بود، گفتگوهای علمی جذابی میان اعضا شکل گرفت تا اعضا راجب این موارد تحقیق و اطلاعات کسب کنند ؛ از جمله:
مرور خاطره گذر زهره: یادآوری ثبت تاریخی تماس و عبور زهره از مقابل خورشید، تلاش اعضا قدیمب انجمن نجوم آیاز از ساعت ۲ بامداد برای قطبی‌کردن تلسکوپ‌ها و ثبت دقیق حضور کامل زهره روی قرص خورشید.
حرکت و سرعت: علت تفاوت سرعت ظاهری و واقعی ماه و زهره، و میزان دقیق سرعت هرکدام در آسمان.
هلال‌ها و لبه ماه: بررسی هلال ۱۰٪ ماه و ۲۵٪ زهره، و تعیین دقیق دهانه‌ای که مماس از آنجا رخ داد.
حلقه روشن: علت فیزیکی ایجاد حلقه درخشان دور زهره در تصویر تلسکوپی.
تناوب رویداد: بررسی فصلی بودن یا زمان‌بندی دقیق اختفا در طول سال.
کاربرد علمی: روش‌های محاسبه قطر، سرعت و مدار زهره با هندسه و پارالاکس (از یک یا چند نقطه زمین).
تنظیم تجهیزات: روش هم‌راستاسازی قطبی (Polar Alignment) تلسکوپ در طول روز.
حاضران در برنامه
این رصد با حضور خانم مریم پرتوی‌نژاد (رئیس انجمن نجوم آیاز) و همراهی دوستان و اعضای انجمن: سعید بصیر، بهشاد یغموری، محدثه نوری، امیرحسین قویدل، مهران خدایی برگزار شد.
اختفا روزگاهی ماه و زهره
۲۳ شهریور ۴۰۵ – تبریز
تلسکوپ دابسونی ۱۰ اینچ
