پیام آوری از اعماق کهکشان
همزمان با شروع دور شدن دنباله دار میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS از خورشید در دسامبر ۲۰۲۵، ستاره‌شناسان از این فرصت استفاده کردند و تلسکوپ فضایی قدرتمند جیمز وب ناسا را به سمت آن چرخاندند و اندازه گیری های دقیقی از اجزای شیمیایی آن ثبت کردند.
این دنباله‌دار از نزدیک‌ترین گذرش از کنار خورشید تازه گرم شده بود و یخ باستانی آن به هاله درخشانی از گاز تبدیل شده بود که برای مشاهده ایده‌آل است.
وب داده‌های دقیقی از جمله نسبت های شیمیایی کربن و دوتریوم، که به عنوان هیدروژن سنگین نیز شناخته می‌شوند را ثبت کرد که در دنباله دار های منظومه شمسی یافت نمی‌شوند.
محققان از دستگاه NIRSpec (طیف‌نگار نزدیک به مادون قرمز) در تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا برای نقشه برداری از محتوای شیمیایی خاص دنباله‌دار 3I/ATLAS هنگام دور شدن از خورشید استفاده کردند:
نام این دنباله دار از جایگاه آن به عنوان سومین دنباله دار بین‌ستاره ای تأیید شده، به این معنی که منشأ آن خارج از منظومه شمسی است و تلسکوپی که برای اولین بار آن را مشاهده کرد، یعنی ATLAS (آخرین سیستم هشدار برخورد سیارکی_زمینی) که توسط ناسا تأمین مالی شده است، گرفته شده است.
مارتین کوردینر، اخترشیمی‌دان، از مرکز پرواز فضایی گادِرد ناسا در گرینبلتِ مریلند و نویسنده اصلی این مطالعه، گفت: «این فرصتی بی‌نظیر برای مطالعه یک جسم باستانی از کهکشانی دوردست بود که احتمالاً قدمت آن به قبل از خورشید و منظومه شمسی ما برمی‌گردد؛ از یک طرف ما بینش مستقیمی از آن زمان و مکان دوردست به دست می‌آوریم و از سوی دیگر، چیزی در مورد اینکه منظومه شمسی ما چقدر می‌تواند غیرمعمول باشد می‌آموزیم».
کوردینر و تیم تحقیقاتی به ستاره‌شناسان از بسیاری از رشته های فرعی پیوستند تا از این فرصت برای بررسی 3I/ATLAS در سفرش در منظومه شمسی استفاده کنند.
آنها مجوز قطع برنامه رصدهای برنامه‌ریزی‌شده وب را برای استفاده از ابزار NIRSpec (طیف‌نگار نزدیک به مادون قرمز) آن برای مطالعه دنباله دار دریافت کردند.
ابزار NIRSpec سطوح فوق‌العاده بالایی از دوتریوم را نشان داد، حدود 30 برابر بیشتر از آنچه در دنباله دارهای منظومه شمسی دیده می‌شود. این نشان می‌دهد که 3I/ATLAS ممکن است در یک سیستم بسیار سرد، خیلی زودتر از تاریخ کهکشان ما سرچشمه گرفته باشد.
در طول شکل‌گیری آن، ماده‌ای که در 3I/ATLAS گنجانده شده است، احتمالاً در معرض تابش زیادی قرار گرفته است، اما هیچ گرمای طولانی مدتی که یخ «آب سنگین» آن را ، همراه با دوتریوم، به نوع یخ H2O که در زمین با آن آشنا هستیم تبدیل کرده باشد، در معرض آن نبوده است.
دنباله‌دار 3I/ATLAS در مقایسه با دنباله‌دار های منظومه شمسی:
تیم تحقیقاتی تخمین می‌زند که 3I/ATLAS می‌تواند تا ۱۰ تا ۱۲ میلیارد سال پیش، در طول «ظهر کیهانی» کیهان، زمانی که تشکیل ستاره در اوج خود بود تشکیل شده باشد. سیستم منشأ جوان آن احتمالاً در یک ابر نسبتاً سرد و متراکم قرار داشته است.
فراوانی آب سنگین نشان می‌دهد که 3I/ATLAS سال های شکل‌گیری خود را در حالت یخ‌زده گذرانده است.
ترجمه و گردآوری: مانی عالی‌خانی
