انجمن نجوم آیاز تبریز، یکی از فعالترین انجمنهای مردمی ترویج علم در کشور، امسال بیستمین سال تأسیس خود را با برگزاری همایشی ویژه گرامی میدارد.
این رویداد با عنوان A.O.A (Anniversary of Ayaz) روز چهارشنبه ۷ آبانماه ۱۴۰4 از ساعت 16 تا 20 با همکاری کتابخانه مرکزی تبریز در تالار استاد نخجوانی برگزار شد. هدف از این برنامه، گرامیداشت دو دهه تلاش پیوسته انجمن آیاز در ترویج علم نجوم است.
آقای پژمان نوروزی و آقای سید هادی طباطبایی سخنرانان ویژه این همایش بودند. آقای دکتر امیر تقیزاده معاون فرهنگی و امور جوانان اداره کل ورزش و جوانان آذربایجان شرقی، آقای دکتر اسد بابایی مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی و آقای دکتر محمدجعفر محمدی مدیرکل حقوقی سازمان فضایی ایران مهمانان ویژه این همایش بودند.
در بخش ویژهای از همایش، پیام ویدیویی آقای دکتر حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، که به مناسبت بیستمین سال تأسیس انجمن نجوم آیاز تهیه شده بود، پخش شد و مورد توجه و استقبال حاضران قرار گرفت.
آغاز همایش
این همایش با قرائت آیاتی چند از کلامالله مجید و پخش سرود جمهوری اسلامی ایران آغاز شد و با حضور بیش از ۱۲۰ نفر از علاقهمندان به علم نجوم در فضایی صمیمی و الهامبخش برگزار گردید. اجرای برنامه را خانم زینا بسطام بر عهده داشتند که با تسلط و انرژی، هماهنگی بخشهای مختلف مراسم را به زیبایی پیش برد.
عشق به آسمان، راز پایداری آیاز
سخنران: دکتر امیر تقیزاده، معاون فرهنگی و امور جوانان اداره کل ورزش و جوانان آذربایجان شرقی
آقای دکتر امیر تقیزاده در سخنرانی خود ضمن قدردانی از سرکار خانم مریم پرتوینژادی، رئیس انجمن نجوم آیاز تبریز، و تلاشهای اعضای پرتلاش این مجموعه، گفت: «نگاه به آسمان، ما را به درک عظمت خلقت میرساند. آیاز نهتنها نگاه نسل جوان را به آسمان دوخته، بلکه چراغی برای مسیر علم در این شهر برافروخته است.»
ایشان با اشاره به طرحهای موفق انجمن از جمله جشنواره کشوری «رویای کهکشانی من» افزود: «با همه تلاشهایی که اعضای آیاز انجام دادهاند، شایستگی این انجمن بسیار فراتر از جایگاه کنونی آن است. استمرار این مسیر علمی، مستلزم حمایت، اعتماد و باور به توان جوانان است.»
آقای دکتر تقیزاده ضمن اشاره به سالهای آغاز فعالیت انجمن و همزمانی آن با شروع مسئولیت خود، از مسیر دشوار اما پربار آیاز یاد کرد و گفت:
«راز ماندگاری آیاز، عشق اعضایش به علم است. هر کاری که از سر علاقه آغاز شود، در برابر سختیها دوام میآورد؛ و آیاز نمونه درخشان همین عشق است.»
او در پایان بر اهمیت نقش انجمنهای مردمنهاد در توسعه فرهنگی و علمی جامعه تأکید کرد.
بیست سال ترویج نجوم و امید به آینده
سخنران: مریم پرتوینژادی، رئیس انجمن نجوم آیاز
خانم مریم پرتوینژادی در آغاز سخنرانی خود ضمن خوشآمدگویی به استادان، میهمانان و اعضای انجمن گفت:« امروز تنها سالگرد تأسیس یک نهاد علمی نیست، بلکه جشن بیست سال پایداری شور، علم و همکاری جمعی است.»
وی با مرور آغاز فعالیت آیاز در مرداد ۱۳۸۴، به تلاش گروهی از علاقهمندان و مدالآوران المپیاد نجوم و همکاری پژوهشسرای آذربایجان اشاره کرد و هدف اولیه انجمن را «ترویج نجوم در میان نوجوانان و پیوند علم با تخیل و خلاقیت» دانست.
خانم پرتوینژادی در ادامه به دستاوردهای دو دهه گذشته پرداخت: برگزاری صدها کارگاه آموزشی و رصدی، نشستهای علمی، و جشنواره کشوری «رویای کهکشانی من»، همچنین مشارکت در کمپین جستوجوی سیارکها، رویدادهای جهانی مانند «۱۰۰ ساعت نجوم» و «هفته جهانی فضا»، و برنامههای آموزشی در مدارس و فضاهای شهری.
او از حمایتهای ادارهکل ورزش و جوانان استان، بهویژه دکتر تقیزاده، و نیز مدیریت کتابخانه مرکزی تبریز قدردانی کرد و از مسئولان استان خواست همچنان پشتیبان فعالیتهای علمی جوانان باشند تا آیاز بتواند نقشی پررنگتر در آموزش و خلاقیت علمی ایفا کند.
در پایان، او با قدردانی از اعضا، دبیران، مدرسان و اعضا فعال آیاز طی دو دهه گذشته گفت:
«سرمایهگذاری بر علم، یعنی امید بخشیدن به آینده فرزندان این سرزمین. باشد که آیاز همچنان ستارهای درخشان در آسمان علم تبریز باقی بماند.»
کتاب، همراه همیشگی رشد فرهنگی کودکان است.
سخنرانی آقای دکتر اسد بابایی، مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی
آقای دکتر اسد بابایی، مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی، با اشاره به نقش مهم دوران کودکی در شکلگیری شخصیت افراد گفت:«خواندن در این دوران، کودک را با فرهنگ مطالعه آشنا میکند و عادت به کتابخوانی را در او نهادینه میسازد.» او از اجرای طرحهای محتلفی چون طرح “کودک کتابخوان” با همکاری دانشگاه علوم پزشکی تبریز، و طرح “نوجوان کتابخوان” با همکاری آموزش و پرورش، خبر داد و گفت در مدارس دانشآموزانی با عنوان کتابیار انتخاب میشوند تا در ترویج فرهنگ مطالعه نقشآفرینی کنند.وی در پایان سخنانش از تالار علم و خلاقیت کتابخانه مرکزی تبریز به عنوان یکی از پایگاههای نوآورانه آموزش علمی یاد کرد و افزود: تالار علم و خلاقیت فضایی پویا است که با همکاری انجمن نجوم آیاز میزبان برنامههای علمی، کارگاههای خلاقیت و نمایشهای آموزشی برای کودکان و نوجوانان است و قرار است به مرکزی برای تجربههای علمی و پرورش ذهنهای کاوشگر در تبریز تبدیل شود.
نگاهی به پروژههای سازمان فضایی ایران
سخنران: دکتر محمدجعفر محمدی، مدیرکل حقوقی سازمان فضایی ایران
آقای دکتر محمدجعفر محمدی، مدیرکل حقوقی سازمان فضایی ایران ضمن تبریک بیستمین سال فعالیت آیاز به بررسی پروژههای جدید سازمان فضایی ایران پرداخت.
وی با پخش تصاویر و فیلم روند ساخت و تکمیل پایگاه پرتابهای فضایی چابهار، ایستگاههای زمینی سلماس و چناران و کارکرد آنها را توضیح داد.
دکتر محمدی در ادامه درباره بیش از ده ماهواره مخابراتی و تحقیقاتی چون مهدا، پارس 1و2، چمران 1، کوثر، ناهید 2 و ناوک، توضیحاتی داد و افزود: در اردیبشهت 404، سازمان فضایی ایران به پروه ماهنشین «چانگ-8» کشور چین پیوسته است.
چرا تبریز به آیاز نیاز دارد؟
سخنران: پژمان نوروزی، مروّج علم و طراح موزه
آقای پژمان نوروزی سخنرانی خود را با خاطرهای از دو دهه پیش آغاز کرد و گفت: «بیست سال پیش هم در همین مسیر بودم، شاید با چهرهای جوانتر اما با همان علاقه به نجوم!»
او با نمایش عکسی قدیمی از خود در سالهای آغاز فعالیت انجمن، میان حضار و گذشته پلی از احساس و خاطره ساخت و با دو گزاره کلیدی مفهوم پایداری آیاز را توصیف کرد:
«بقا، بدون نو شدن ممکن نیست» و «پیوستگی، شرط بقاست.»
به گفته او، آیاز بیست سال است که هم نو شده و هم پیوسته مانده است، و همین راز زنده بودنش است.
او توضیح داد:«یک سیستم زنده – چه یک ارگانیسم باشد، چه یک نهاد فرهنگی مثل آیاز – فقط زمانی زنده میماند که خودش را بازآفرینی کند. چیزی که بگوید “من همینطور که هستم کاملام و دیگر کافیست”، در واقع در آستانه سقوط است. اما از سوی دیگر، نو شدن بدون پیوستگی معنا ندارد؛ ما باید هر روز حضور داشته باشیم، باید تکرار کنیم، باید دوباره نگاه کنیم. پیوستگی یعنی نفس کشیدن در مسیر علم.»
به گفته او، حضور دوبارهاش در مراسم بیستمین سال تاسیس آیاز، نمادی از همین پیوستگی بود. او گفت:
«اینکه بعد از بیست سال دوباره در جمع آیازیها هستم، نشانه لطف دوستان و البته خوشسلیقگی آیاز است؛ که به گذشته نگاه میکند، اما رو به آینده حرکت میکند».
در ادامه، آقای نوروزی به تعریف و اهمیت انجمنهای محلی آماتوری و پاسخ به پرسش اصلی سخنرانی خود پرداخت: «چرا تبریز به آیاز نیاز دارد؟
او گفت: «انجمنهای محلی نیامدهاند دنیا را عوض کنند؛ آمدهاند زندگی شهر را تغییر دهند.»
او ویژگیهای اصلی این انجمنها را چنین برشمرد:
۱. دامنه جغرافیایی مشخص: کارشان عوض کردن دنیا نیست؛ ساختن یک شهر بهتر است.
۲. خودجوش و مردمنهاد: حرکت از پایین به بالا، نه تصمیمی اداری از بالا.
۳. پاسخگو به نیاز محلی: هر شهری نیاز خودش را دارد؛ در تبریز شاید آسمان تاریک و تپههای رصدی، در شهری دیگر شاید رصدخانه یا آموزش عمومی.
۴. تعامل هوشمند با نهادهای رسمی: استقلالشان را حفظ میکنند اما در گفتوگو با شهرداری، آموزش و پرورش یا دانشگاهها قرار دارند.
او با مثالی ملموس توضیح داد:«من هیچوقت تلسکوپ نداشتم، اما همیشه تلسکوپ در دسترسم بود؛ چون انجمنهایی مثل آیاز وجود داشتند که ابزارهای رصدی را به طور رایگان در اختیار مردم و علاقهمندان قرار میدادند و این اثر واقعی یک انجمن محلی است.»
آقای نوروزی با اشاره به نمونههای جهانی، از نقش این انجمنها در اقتصاد شهری، ارتقای سواد علمی، تولید دانش شهروندی و یاری به حکمرانی شهری مبتنی بر شواهد سخن گفت. او خاطرنشان کرد:
«شهری که انجمن محلی نداشته باشد، در واقع هنوز به بلوغ شهر بودن نرسیده است.»
وی در پایان، با نگاهی به آینده گفت:«بیست سال پیش، آیاز برای این شکل گرفت که آسمان را نگاه کنیم، لذتش را ببریم، یاد بگیریم و یاد بدهیم. امروز اما زمان آن رسیده که از آسمان به زمین برگردیم و به شهرمان نگاه کنیم. حالا نوبت تبریز است؛ نوبت خلق فرصتهای تازه، نوبت روایتهای علمی، نوبت ساختن موزهها و پارکهای آسمان تاریک، نوبت تبدیل علم به زندگی.»
او با نگاهی امیدوارانه به نسل جوان حاضر در سالن افزود: «شاید من بیست سال دیگر در جمع شما نباشم، اما اگر روزی در آینده به تاریخ آیاز نگاه کنید، امیدوارم ببینید که آیاز از یک انجمن نجومی به یک نهاد شهری الهامبخش تبدیل شده؛ جایی که علم، شهر و مردم در یک مدار قرار گرفتهاند.»
از تبریز تا تلسکوپ هرشل؛ رد پای آذربایجان در ورود نجوم نوین به ایران
سخنران: سید هادی طباطبایی، پژوهشگر تاریخ علم
آقای دکتر سید هادی طباطبایی در سخنرانی خود با رویکردی تاریخی، مسیر ورود نجوم نوین به ایران و جایگاه آذربایجان را در این روند بررسی کرد.
او سخن خود را با پرسشهایی بنیادین آغاز کرد: «آیا نجوم جدید با نجوم قدیم تفاوت دارد؟ چگونه اندیشههای بطلمیوس، تیکو براهه و کپلر به سرزمین ما رسیدند؟»
آقای طباطبایی با نگاهی تحلیلی، مسیر انتقال علم از غرب به ایران را از طریق سفیران، تاجران، عثمانیها، قفقاز، مصر، لبنان و بغداد تشریح کرد و افزود: «آذربایجان یکی از نخستین نقاط تماس ایران با دنیای علم نو بود. در دربار اوزون حسن، نخستین عینک و ابزارهای علمی وارد شد و بعدها با تأسیس مدرسه دارالفنون تبریز و دانشگاه ارومیه، این مسیر تداوم یافت.»
او با ذکر نمونههایی مستند از متون تاریخی مانند رساله ترجمه هیأت، نامه دلاواله، و آثار میرزا مسعود انصاری تبریزی، شواهدی از ترجمه قوانین کپلر و کاربرد تلسکوپ در آذربایجان ارائه کرد.
وی گفت: «در رساله نجوم، نقاشیهایی از سیارات زهره، مریخ و زحل وجود دارد که در نسخه اصلی دیده نمیشود؛ این نشان میدهد که در آن دوران در تبریز و ارومیه تلسکوپ فعال بوده است.»
او همچنین به دستخطی از ثقهالسلام تبریزی اشاره کرد که در آن جداول نجومی جدید استخراج شده و مختصات همه از تبریز بوده است.
آقای طباطبایی سخنانش را چنین به پایان برد:
«اگر روزی بخواهیم درباره تأثیر نجوم در تاریخ ایران بنویسیم، بدون شک نام آیاز در ادامه آن تاریخ خواهد درخشید.»
اختتامیه
در بخش پایانی همایش، کیک بیستمین سال تأسیس انجمن نجوم آیاز با حضور میهمان ویژه مراسم بریده شد و این لحظه نمادین، با تشویق حاضران و ثبت خاطرهای ماندگار از دو دهه تلاش و همدلی همراه بود.
در آیین اختتامیه به سخنرانان ویژه این برنامه، آقایان پژمان نوروزی و دکتر سید هادی طباطبایی سپاسنامه اهدا شد.
به رسم هر سال، لوح سپاس آیاز به پاس تلاشهای ارزشمند اعضا آیاز در یک سال گذشته در این انجمن، به آقای مجتبی اقدمی ( فعال کادر اجرایی)، خانم ایسان کریملو ( فعال دورههای آموزشی آیاز) و آقای سعید بصیر( رصدگر فعال ) اهدا شد.
همچنین از کم سنترین عضو آیاز آقای آرتین صادقپور و مسنترین عضو انجمن آقای حسین جاودانی تقدیر شد.
در حاشیه برنامه
در پشت صحنه این رویداد، اعضای فعال انجمن نجوم آیاز با دقت و انرژی فراوان، تمامی مراحل تدارکات و اجرای مراسم را بر عهده داشتند تا این همایش، بینقص و منظم برگزار شود.
از جمله فعالیتهای انجامشده میتوان به آرایش و تزئین سالن و بادکنکآرایی، طراحی دکور ویژه برای عکاسی و جایگاه سخنرانی مراسم، آمادهسازی بخش پذیرایی و تهیه یادبودهایی برای مهمانان اشاره کرد.
اعضا همچنین مسئولیتهای اجرایی متنوعی بر عهده داشتند؛ از جمله جابجایی و آمادهسازی تجهیزات، پذیرش مهمانان، ثبتنام در کلاسهای نجوم و تمدید عضویت اعضای انجمن، اپراتوری ویدیو پروژکتور، عکاسی و فیلمبرداری از برنامه و راهنمایی حاضران در سالن.
پذیرایی مراسم نیز با کیک تیرامیسو، قهوه انجام شد که حال و هوای دلپذیری به جشن بیستمین سال آیاز بخشید. همچنین به تمام شرکتکنندگان هدایایی به یادگار اهدا شد. همچنین توسط عکاسان حاضر در سالن، عکس دستهجمعی با حضور مهمانان، کادراجرایی و شرکتکنندگان در همایش ثبت شد.
انجمن نجوم آیاز تبریز، از کادر اجرایی پرتلاش برنامه، شرکتکنندگان و حامیان همایش به ویژه معاونت امورجوانان و فرهنگی اداره کل ورزش و جوانان استان، مدیریت محترم کتابخانه مرکزی تبریز و مدیریت مجموعه لایرا که همکاری صمیمانهای در اجرای این همایش داشتند، نهایت تشکر را دارد.
گزارش: مریم فخیمی، روابط عمومی آیاز
عکس: اشکان نجار، مهرداد آسیابان
